O czym się nawet myśleć nie chce
- klasizm
- chłopi: "brzydkie, nieforemne chłopskie nosy (...) ujawniały chłopskie pochodzenie tych istot", s. 61
- proletariat: "Kokotki owe (...) miały budowę proletariatu: krótkie nogi i tułów długi", s. 64
- głód na wsi norma: "głupia wiejska dziewczyna,opychała swój głód całych lat w kuchni kawą i chlebem z masłem", s. 147
- szary tłum, pożycza od służącej ubrania (zmiana habitusu): "Przedstawię się jako ktoś z szarego tłumu (...) ", s. 192
- wychowanie seksualne: "Zajście w ciążę przyjęła bardzo normalnie i naturalnie z fizycznej strony. Matka powiadomiła ją o tej sprawie i niespodzianką dla niej nie była to "macierzyńskość", która na nią czekała. Jak miało przyjść do tego - o tym matka nie uznała za stosowne i przyzwoite jej powiedzieć. Dość już, że i tak poszła z "postępem" - i mówiła z dziewczyną o rzeczach tak "nieprzyzwoitych", jak ciąża i poród. Na zapytania jej, dotyczące związku zbliżenia się do niej tego obcego mężczyzny a urodzenia dziecka, odpowiadała jej stereotypowo: - Dowiesz się w swoim czasie!", s. 69
- media - niechęć do światła elektrycznego: gdy wraca do rodziców, gdzie nie ma elektryczności "z jaką ulgą oczy jej odpoczęły od brutalnego światła elektrycznego", s. 72
- normalizacja gwałtu:
- "Są meldowane na policji, mają książeczki i muszę stawiać się co tydzień do rewizji", s. 79
- "staramy się mieć tylko takie właśnie zarejestrowane sługi. Pomyśl tylko - koszary, mnóstwo żołnierzy. Żadna dziewczyna nie ostoi się przed nimi. Strach i groza przed nieszczęściem i zarazą.", s. 79
- pan śpi ze sługami?: "Główną przyczyną były straszne wypadki zaraźliwej choroby, którą dziewczyny, niepodlegające przepisom, zawlokły do domów swych służbodawców", s. 81
- aborcja-zbrodnia
- "(...) chcesz dopuścić się zbrodni, że nie chcesz urodzić, że chcesz... zabić! (...) Ty nie masz praca zabijać. Bo to zabójstwo, zrozum, zabójstwo", s. 119
- "aby Zośka zaniechała swych kryminalnych praktyk", s. 120
- dzieci : podczas podróży w dorożce służąca trzyma dziecko, s. 192
- zmiany semantyczne: "widzi, ale nie umie patrzeć", s. 199
- stygmatyzacja prostytucji: "Dookoła nas same prostytutki! Uciekajmy stąd!", s. 218
O czym się nie mówi
Chłopskość
"- Czy ty jesteś ze wsi?
- Nie Tatuńciu,
- Z miasta?
- Przecie. Z mieszczan.
- Myślałem, że jesteś ze wsi.
- Też! Cóż to ja mam z chłopianki?
- Masz, Poranku!", s. 101
- egzotyzacja chłopów: "Kto są ci ludzie, których ona jest dalszym ciągiem? Że była tak zwanego "niskiego" pochodzenia, o tym nie wątpił. Lecz jakie było to pochodzenie? Czy szło z owych, którzy umieją być chytrzy, przewrotni, którzy wyzbywają się wszelkiego miłosierdzia, a w zbrodniach żywiołowych mają moc i okrucieństwo jakichś istot pierwotnych i dzikich. Lecz którzy są zarazem (...). Czy Frania miała w sobie ten kwiat Lotosu, tę płomienną miłość do ziemi, która czyni z każdego kłamcy-chłopa, zbrodniarza-chłopa, niewdzięcznika-chłopa, złodzieja-chłopa - dostojnego stróża zagonów pnących się linią lśniącą jeszcze od ziaren na posiew rzuconych, dostojnika powolnego w geście, powolnego w mowie, z oczyma, ogarniającymi miłośnie łany, na których kołysze się morze kłosów, dostojnika, w którym naiwna ekstaza geniuszu dostrzega "coś z Piasta", a który naprawdę ma w sobie, jakby wbitą w ziemię, granitową podstawę, na której on stoi niezłomny, niezwalczony, zawsze jeden, zawsze w gruncie ciemny, mimo wysiłków, wiodących go do światła", s. 132
- chłopska natura: "Jakaś chłopska natura, robiąca z byle niedyspozycji śmiertelną chorobę, zaczęła się przebijać w jękach, jakie wydawała", s. 155
- pan z panów: "Ja nie bez wzgląd na pana, bo pan jest zawsze pan z panów i mój pan" (właścicielka do najemcy), s. 215
- każda kobieta to haremówka: "Patrząc na nią, zrozumiał obecnie, iż w każdej kobiecie drzemie "haremówka"", s. 215
Bibliografia
- Gabriela Zapolska, O czym się nawet myśleć nie chce, Kraków 2004.
- Gabriela Zapolska, O czym się nie mówi
