Franz Kafka

Dzienniki (1910-1923)

Brak kropki: "Opuszczanie kropki na końcu zdania. Na ogół zdanie wygłaszane przez mówcę zaczyna się od swej wielkiej początkowej litery, w dalszym swoim ciągu wygina się jak najbardziej ku słuchaczom i powraca zakończeniem do mówcy. Gdy jednak kropka zostaje opuszczona, wówczas nie powściągane już niczym zdanie uderza w słuchacza bezpośrednio swoim pełnym oddechem."
Sposoby na bezsenność : "Aby stać się możliwie ciężki, co uważam za dobre przy zasypianiu, skrzyżowałem ręce, kładąc dłonie na barki, tak że leżałem niczym objuczony żołnierz."
Judaizm: "Obyczaj nakazujący zaraz po przebudzeniu się zanurzyć palce trzykrotnie w wodzie, bo złe duchy osiadają w nocy na drugim i trzecim członie palca. Racjonalistyczne uza-sadnienie: należy nie dopuścić do tego, aby palce sięgły natychmiast do twarzy, ponieważ we śnie i w marzeniach sennych mogły przecież dotknąć bezwiednie wszystkich możliwych części ciała, a więc pach, pupy i genitaliów."
Pełny kieliszek : "Zabobon: gdy się pije z niepełnego kieliszka, wówczas złe duchy znajdują dostęp do wnętrza człowieka."
Czyt.: "Nowele Wilhelma Shafera chłonę zwłaszcza przy głośnym ich odczytaniu z zadowoleniem tak samo uważnym, jak gdybym przeciągał sobie po języku sznurkiem"
Czyt.: "Zacząłem dziś czytać łapczywie i szczęśliwy Historię źydostwa Graetza"
"Daleki kraj Schnitzlera"
"Lówy opowiada o pewnym żonatym przyjacielu, który mieszka w Postin i, małym miasteczku blisko Warszawy i w kręgu postępowych swych zainteresowań czuje się samotny, więc i nieszczęśliwy. „Czy Postin to wielkie miasto?” „Tak wielkie” — wyciąga ku mnie dłoń. Ta dłoń jest okryta wyświechtaną, żółtobrunatną rękawiczką i symbolizuje pustkowie."
Talmud, Ekstradycja : "Kiedy ukradnie się wołu, należy oddać dwa, kiedy zarżnie się ukradzionego wołu, należy oddać cztery, natomiast kiedy się zarżnie ukradzione cielę, należy oddać tylko trzy, przyjmując, że trzeba było to cielę uprowadzić, a zatem spełniło się ciężką pracę."
Talmud : "w Talmudzie napisano: mężczyzna bez kobiety nie jest w ogóle mężczyzną"
K. nagina prawo pracy: "25 listopada. Przez całe popołudnie namawiałem w Cafe City M., by podpisał oświadczenie, że był u nas tylko pomocnikiem, że zatem nie obowiązywało go ubezpieczenie społeczne, a na moim ojcu nie ciąży powinność zapłacenia zań pokaźnej dodatkowej kwoty ubezpieczeniowej. Pan M. przyrzeka mi to, mówię płynnie po czesku, za swe błędy językowe przepraszam z wyszukaną wytwornością, pan M. obiecuje przysłać to oświadczenie w poniedziałek do sklepu; czuję, że jeśli mnie nawet nie lubi, to szanuje przynajmniej; cóż, kiedy w poniedziałek nie przysyła w ogóle niczego, nie ma go już w Pradze, wyjechał."
"Schafera Żywot Karola Stauffera"
"odczytywałem swym siostrom autobiografię Mórikego"
Się nie zmieniło : "Odczytanie listu z Warszawy, w którym pewien młody Żyd warszawski uskarża się na upadek żydowskiego teatru i pisze, że woli chodzić do polskiej operetki Nowości niż do żydowskiego teatru, ponieważ tamtejsze nędzne dekoracje, wulgarność, kuplety trącące myszką itd. są nie do zniesienia."
Narzekania ojca na ciężkie dzieciństwo, problem K.: "Nieprzyjemnie jest przysłuchiwać się, kiedy wśród ciągłych aluzji pod adresem szczęśliwej sytuacji ludzi obecnie żyjących — a przede wszystkim swych dzieci — ojciec opowiada o cierpieniach, jakie musiał znieść w młodości. Nikt nie przeczy, że na skutek niedostatecznej odzieży zimowej miewał przez długie lata otwarte rany na nogach, że często głodował, że mając ledwie dziesięć lat musiał nawet w zimie, i to bardzo wcześnie rano, ciągnąć od wsi do wsi wózeczek, jednak prawdziwe te fakty w porównaniu z dalszym prawdziwym faktem, że mianowicie ja nie doznałem tych wszystkich cierpień, nie uprawniają, czego on nie chce zrozumieć, nawet w najmniejszym stopniu do wniosku, że jestem szczęśliwszy niż on, że jemu wolno wynosić się nad innych z powodu tych ran na nogach, że przyjmuje od samego początku i twierdzi, iż nie jestem w stanie docenić jego ówczesnych cierpień i że w ostatecznej konkluzji winienem mu bezgraniczną wdzięczność, właśnie dlatego, że nie doznałem takich samych cierpień"
K. potomek chłopów : "Dzisiaj znów prowadzono podobną rozmowę z ciotką Julią, która nas odwiedziła. Ma ona także olbrzymią twarz jak wszyscy krewni po stronie ojca. Jej oczy są odrobinę — ale to nie przeszkadza! — źle osadzone czy też mają dziwny kolor. Gdy miała lat dziesięć, zgodzono ją na kucharkę. Musiała wtedy podczas wielkiego zimna po coś tam biegać w mokrej spódniczce, skóra pękała jej na nogach, spódniczka przymarzała i wysychała dopiero wieczorem w łóżku."
Bezdzietność jako nieszczęście : "Człowiek nieszczęśliwy, który nie ma mieć dziecka, jest straszliwie uwięziony w swym nieszczęściu. Znikąd nadziei na odnowienie, na pomoc od szczęśliwszych gwiazd. Obciążony nieszczęściem musi wlec się swą drogą, a gdy orbita jego sięgnie kresu, poprzestać na tym i nie zaczynać na nowo, by próbować, czy nieszczęści"
Lektury : "Die Neue Rundschau. Początek powieści Nagi mężczyzna 1, trochę zanadto rozwodniona przejrzystość całości, w szczegółach bez zarzutu. Ucieczka Gabriela SchiUinga2 Hauptmanna. Kształcenie ludzi"
Zob.: "warszawskiego pisarza Nomberga"
Funkcja pisma : "To, co nie jest zapisane, miga człowiekowi przed oczyma i przypadkowe zjawiska optyczne determinują ogólny sąd."
Lgbt: "Mam pozować nago malarzowi Ascherowi do postaci świętego Sebastiana."
Czyt.: "l’Histoire de la Litterature Judeo-Allemande Pinesa,"
Czyt.: "Ustrój żydostwa Fromera"
Nowe media : "odmówił mi ponownie pocztówką pneumatyczną"
Czyt.: "Czytałem: Z życia batalisty L Z zadowoleniem czytałem głośno Flauberta."
Czyt.: "Czytałem w tych dniach Jutrzenkę Stoessla"
Kolonizacja Palestyny : "Ostatnimi dniami wyborny odczyt Davida Trietscha o kolonizacji w Palestynie."
Pisanie : "Czytam teraz w listach Flauberta: „Moja powieść jest ska^łą, której się czepiam i nie wiem o niczym, co się w święcie dzieje”. Podobnie jak napisałem o sobie 9 maja."
Pisanie Wyroku: "Kiedy służąca przechodziła po raz pierwszy przez przedpokój, pisałem ostatnie zdanie"
"Przedtem przeciągam się przed służącą i mówię: „Pisałem aż dotąd”"
Duch rywalizacji : "Potwierdza się przekonanie, że ze swym pisaniem powieści jestem na haniebnych nizinach literatury"
Oglądać : "Milioner w filmie Niewolnicy złota . Zachować go w pamięci."
"Nienawidzę wszystkiego, co nie ma związku z literaturą, nudzi mnie zapuszczanie się w rozmowy (nawet odnoszące się do literatury), nudzi mnie składanie wizyt, radości i cierpienia moich krewnych nudzą mnie aż po sam rdzeń duszy. Rozmowy odzierają z ważkości, z powagi i z prawdy wszystko to, co myślę."
Deklaracja Kafki: "Moja posada jest dla mnie nie do zniesienia, ponieważ przeciwstawia się temu, czego wyłącznie pragnę i co stanowi mój jedyny zawód, to jest literaturze. Zważywszy, że nie jestem niczym innym, jak tylko literaturą, że niczym innym być nie mogę i nie chcę,"
"Wszystko, co nie jest literaturą, nudzi mnie i budzi moją nienawiść, ponieważ przeszkadza mi i hamuje mój rozwój, choćby tylko w subiektywnym słów tych rozumieniu"
LGBT : "w końcu padaliśmy razem na pryczę w uścisku, którego często nie rozluźnialiśmy przez dziesięć godzin"
Rodzice i dzieci: "Rodzice oczekujący wdzięczności od swych dzieci (są nawet tacy, którzy się jej domagają) są jak lichwiarze, ryzykują skwapliwie kapitał, byle zagarnąć procenty"
Ludzka ohyda: "Przy pewnym stopniu samopoznania i przy towarzyszących mu ubocznych okolicznościach sprzyjających obserwacji człowiek będzie musiał zawsze znajdować siebie ohydnym"
"Każda skala dobra, chociażby opinie o nim były jak najróżnorodniejsze, wyda się tu za szeroka. Przekonamy się, że jesteśmy tylko szczurzą norą dla nędznych ukrytych myśli. Nawet najbłahsze działanie nie uwolni się od tych ukrytych myśli. Będą to myśli tak brudne, że w fazie samoobserwacji nikt nie zechce nawet ich przemyśleć, lecz poprzestanie na przyglądaniu im się z daleka. Nie będzie w tych myślach ukrytych chodziło tylko o jakieś samolubstwo, wobec nich bowiem samolubstwo wyda się ideałem dobra i piękna. Brud, jaki stwierdzimy, znajdzie się tam istniejąc sam dla siebie, poznamy też, że przyszliśmy na świat ociekając balastem tego brudu i że zejdziemy z niego ponownie zmienieni przezeń nie do poznania lub też aż nadto nim naznaczeni."
Żydostwo : "Ależ to nonsens z miejsca wpadać w rozpacz, lepiej poszukać środków, choćby — nie, to nie sprzeciwia się memu charakterowi, szczypta upartego żydostwa tkwi jeszcze we mnie, tylko że pomaga przeważnie w odwrotnym sensie."
"czytałem Hercena"
"Bieliński, Bakunin"
"Strindberga Na pełnym morzu"
"Strindberg w Skłóconych"
"Najczęściej ten, kogo się szuka, mieszka tuż obok. Nie sposób to wyjaśnić tak od razu, najpierw należy przyjąć jako fakt dany w doświadczeniu. Ma on tak głębokie uzasadnienie, że nie można mu zapobiec, nawet gdyby komuś na tym zależało."
"Niezupełnie to zbrodnia jako gruźlik płodzić dzieci. Na gruźlicę był chory ojciec Flauberta. Do wyboru: albo w płucu dziecka ozwie się flet (wyborne określenie muzyki, dla której lekarz przykłada ucho do piersi), albo z dziecka wyrośnie Flaubert"
Co interesuje Kafkę?: "Jako chłopiec byłem (i byłbym bardzo długo jeszcze, gdyby mnie gwałtem nie naprowadzono na sprawy seksualne) tak niewinny w odniesieniu do spraw seksualnych i tak mało nimi zainteresowany jak dzisiaj na przykład teorią względności."
"We dwoje czuje się bardziej opuszczony niż sam. Jeśli przebywa z kimś we dwoje, ten ktoś atakuje go, a on, bezradny, wydany mu jest na łup. Gdy jest sam, wprawdzie atakuje go cała ludzkość, lecz niezliczone, wyciągnięte ręce splątują się między sobą i nie dosięga go nikt."
Czyt.: "Dwie stare Angielki u Taine’a."
Elektryczność : "I nie potrafiłem wykrztusić nic oprócz mojego zdania, którego wyuczyłem się już na pamięć, że światło elektryczne jest zbyt jaskrawe, a równocześnie za słabe."
Kino 3D: "Obrazy bardziej żywe niż w kinie, ponieważ oku przekazują spokój taki jak w rzeczywistości. Kino powoduje, że temu, co oglądamy, udziela się niepokój ruchu; spokój spojrzenia wydaje się ważniejszy. Smakować można gładką posadzkę katedr. Dlaczego nie ma jakiegoś połączenia kina ze stereoskopem, właśnie w ten sposób?"
Fotoplastykon: "Różnica między samym słuchaniem opowiadania a oglądaniem fotoplastykonu jest większa niż różnica między tym ostatnim a oglądaniem rzeczywistości."
Czyt.: "Feliksa Weltscha, która stanowi punkt wyjściowy jego książki Anschauung und Begriff."
"Walter von Goethe, ur. w Weimarze. 9 kwietnia 1818 r., zmarł w Lipsku 15 kwietnia 1885 r. „na nim wygasł ród Goethe, którego imię przetrwa wieki”."
Płaskoziemca: "Schlaf. Nie mieszka na poddaszu, jak chciał nam wmówić Ernst, który z nim zerwał. Ożywiony mężczyzna, ciasno zapięty surdut opina krzepki tors. Tylko oczy mrugają nerwowo i chorobliwie. Mówi głównie o astronomii i swoim systemie geocentrycznym. Wszystko inne, literatura, krytyka, malarstwo, trzyma się go jeszcze tylko dlatego, że tego nie odrzuca. Zresztą na Boże Narodzenie wszystko się rozstrzygnie. W najmniejszej mierze nie wątpi w swoje zwycięstwo. Maks mówi mu, że znajduje się on, Schlaf, wobec astronomii w podobnej sytuacji jak Goethe wobec optyków. Podobnej — odpowiada, ciągle trzymając się stołu dłońmi — ale o wiele pomyślniejszej, bo przemawiają za mną nieodparte fakty. Jego mała luneta za czterysta marek. Do swojego odkrycia nie potrzebuje jej wcale, ani nawet matematyki. Żyje w pełni szczęścia. Zakres jego pracy jest nieskończony, ponieważ jego odkrycie raz uznane będzie miało doniosłe następstwa we wszystkich dziedzinach (religii, etyce, estetyce itd.) i on przede wszystkim powołany jest, aby to odkrycie opracować."
Kafka gay?: "Z drem Sch. (czterdzieści trzy lata) wieczorem na łące. Przechadzamy się, wyciągamy, nacieramy, bijemy i drapiemy. Całkiem nadzy. Bezwstydnie. Zapach, gdy wieczorem wyszedłem z pokoju do pisania."
Wygląd zewnętrzny: "Na zewnątrz jestem takim człowiekiem jak inni, bo moje wychowanie fizyczne trzymało się tak samo zwykłego szablonu, jako że moje ciało także było zwyczajne, a chociaż jestem niski i dość gruby, przecież podobam się wielu, dziewczętom również."

Bibliografia

Bibliografia podmiotowa

Franz Kafka, Dzienniki, Officyna 2022. +

Reinterpretacje

Philip Glass, Proces (opera), Szczecin 2019
Michał Libera, Królikarnia, Jama, 2019
Krystian Lupa, Proces, 2017
Paweł Miśkiewicz, Zamek, Teatr Narodowy, 2021
Kafka: przełamywanie granic, ASP w Krakowie

Opracowania

Peter-André Alt (kultura medialna, estetyka performatywności)
Harold Bloom
Albert Camus
Elias Canetti, „Drugi proces”, w: F. Kafka, Listy do Felicji, 1976.
Brian Kane, Kafka and the Ontoloy of Acousmatic Sound, w: Brian Kane, Sound Unseen_ Acousmatic Sound in Theory and Practice-Oxford University Press (2014)
Roman Karst, Drogi samotności. Rzecz o Franzu Kafce, 1960
Andrzej Kowalczyk, Felice, Milena, Dora
Marek Nekula (konstelacje językowe)
Gerhard Neumann (kultura medialna, estetyka performatywności)
Tadeusz Sławek, Życie w przestrzeni bez rozstrzygnięć
Reiner Stach, biografia, PIW, 2021
Martin Walser, Opis formy. Studium o Kafce
Benno Wagner (kontekst: polityka Habsburgów)
Manfred Weinberg (kontekst: wielokulturowość Pragi)
Marek Wydmuch
Hanns Zischler, Kafka idzie do kina, 2020 (kultura medialna, estetyka performatywności)
Laurence A. Rickels, Kafka and Freud on the Telephone, Modern Austrian Literature, Vol. 22, No. 3/4, Special Turn-Of-The-Century Issue (1989), pp. 211-225